Xây dựng khung pháp lý về tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành: Kinh nghiệm của Trung Quốc và khuyến nghị cho Việt Nam

ThS. TRƯƠNG ỨNG MINH - Oxford University Clinical Research Unit. - NCS. ThS. NGUYỄN VĂN ANH - Trường Đại học Kinh tế – Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh. - TS. BÙI THỊ HẰNG NGA - Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế – Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh.•31/10/2026 17:33

NCLP - Bài viết phân tích bối cảnh và sự cần thiết của tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành trước sự bùng nổ của các loại tiền mã hóa trên toàn cầu. Nghiên cứu của các tác giả tập trung vào trường hợp đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số của Trung Quốc, qua đó bài viết đề xuất sáu nhóm khuyến nghị pháp lý cho Việt Nam mà trọng tâm là xây dựng định nghĩa pháp lý cụ thể cho tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành.

Từ khóa: Khung pháp lý; tiền kỹ thuật số; Ngân hàng Trung ương.
Abstract: The article analyzes the context and necessity of central bank digital currency in light of the global boom in cryptocurrencies. The authors’ research focuses on China’s digital yuan, through which the paper proposes six groups of legal recommendations for Vietnam, with particular emphasis on establishing a clear legal definition of central bank digital currency.
Keywords: Legal framework; digital currency; Central Bank.
07.Nguôn-ChatGPT-Bai-so-7-cua-Tap-chi-so-20_1.png
Ảnh minh họa: Nguồn Internet.
 1. Đặt vấn đề
Trong những năm gần đây, tiền kỹ thuật số (crypto currency) đã trở thành một chủ đề nóng toàn cầu. Nhận thấy rủi ro từ sự bùng nổ của tiền kỹ thuật số và để giải quyết các khía cạnh pháp lý liên quan, Chính phủ nhiều nước đã có kế hoạch tự phát hành loại tiền kỹ thuật số có thể được sử dụng làm tiền pháp định của quốc gia mình. Loại tiền tệ này sẽ được phát hành bởi Ngân hàng Trung ương (NHTW) của mỗi quốc gia và được gọi là tiền kỹ thuật số do NHTW phát hành (Central Bank Digital Currency - CBDC).
Theo đó, CBDC là tiền quốc gia do NHTW phát hành và được bảo đảm bởi NHTW. Mục tiêu của CBDC là thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, hạn chế các rủi ro của việc dùng tiền mặt như chi phí phát hành và lưu thông cao, rủi ro kiểm đếm, tiền giả… cũng như gia tăng khả năng phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, giảm thiểu, kiểm soát các hành vi vi phạm về thuế... Tuy nhiên, vì CBDC là một loại tiền tệ mới, chưa được quy định cụ thể trong các văn bản pháp luật hiện hành, nên việc phát hành và sử dụng CBDC có thể gặp phải một số vấn đề pháp lý liên quan đến tính hợp pháp, các vấn đề về giám sát, quyền sở hữu, cũng như các vấn đề về rủi ro vi phạm quyền riêng tư. Để giải quyết các vấn đề pháp lý về CBDC, các quốc gia cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và phù hợp, giải quyết được các vấn đề về định danh, giá trị pháp lý, quyền tài sản và cơ chế quản lý, giám sát CBDC.
2. Tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành
2.1. Khái niệm
Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) định nghĩa: CBDC là một “công cụ thanh toán kỹ thuật số, được định danh bằng đơn vị tài khoản quốc gia, là một nghĩa vụ nợ trực tiếp của NHTW”, nó “khác với số dư trong các tài khoản dự trữ hoặc thanh toán truyền thống”[1]. Hay nói cách khác, CBDC là một dạng kỹ thuật số của tiền tệ pháp định của một quốc gia, được phát hành và bảo đảm bởi NHTW quốc gia đó. Nó đại diện cho hình thức ảo tương đương với tiền giấy và tiền xu vật lý, được thiết kế để sử dụng như tiền tệ hợp pháp cho tất cả các loại giao dịch. Chúng có thể được triển khai bằng nhiều công nghệ khác nhau, bao gồm công nghệ sổ cái phân tán (Distributed Ledger Technology - DLT) và công nghệ chứng chỉ số[2].
Theo NHTW châu Âu (ECB), CBDC là tiền do NHTW phát hành tương tự như tiền xu và tiền giấy nhưng tồn tại dưới dạng mã thông báo kỹ thuật số. CBDC được các NHTW phát hành được trang bị các tính năng tiền tệ tương tự nhưng dưới dạng kỹ thuật số. Khía cạnh quan trọng của CBDC để phân biệt nó với các phương tiện thanh toán điện tử khác là tình trạng hợp pháp của nó[3].
 Dưới góc độ nghiên cứu, các tác giả đồng tình với định nghĩa được đưa ra trong một bài viết, theo đó: “CBDC là một loại dữ liệu tồn tại trong môi trường kỹ thuật số do NHTW hay cơ quan có chức năng phát hành tiền tệ tương ứng của quốc gia phát hành, nhằm mục đích quy định một hình thức tiền tệ mới được pháp luật thừa nhận tính hợp pháp, bảo đảm về mặt giá trị và được chấp nhận, sử dụng trong phạm vi toàn quốc”[4].
2.2. Đặc trưng
CBDC là tiền kỹ thuật số do NHTW một quốc gia phát hành theo luật định. Do vậy, bản thân đồng tiền này sẽ có những đặc tính chung của tiền tệ quốc gia. Tuy nhiên, CBDC là tài sản được lưu trữ giá trị trên phương tiện điện tử[5]. Do đó, CBDC có những điểm khác biệt cơ bản so với tiền mặt (tiền vật chất) như sau[6]:
Thứ nhất, CBDC tồn tại dưới dạng kỹ thuật số, được xây dựng trên nền tảng công nghệ Blockchain[7].
Thứ hai, CBDC là tiền tệ hợp pháp, được pháp luật quốc gia thừa nhận. Bởi vì CBDC là tiền pháp định do NHTW phát hành, do vậy, nó thuộc chủ quyền quốc gia, chịu sự quản lý, kiểm soát của quốc gia.  
Thứ ba, CBDC thúc đẩy các giao dịch tài chính xuyên biên giới với hình thức tồn tại phi vật chất của nó.
Thứ tư, CBDC giúp bảo mật dữ liệu cá nhân của người dùng và bảo đảm an toàn về quyền riêng tư. Với mục đích để chống lại các hành vi gian lận hoặc các cuộc tấn công mạng, CBDC được thiết kế an toàn để bảo vệ quyền riêng tư và bảo mật dữ liệu của người dùng.
3. Thử nghiệm tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành tại Trung Quốc
Tính đến nay có khoảng 137 quốc gia, Liên minh tiền tệ, chiếm 98% GDP toàn cầu đang tiến hành nghiên cứu phát triển hoặc đang thực hiện các chương trình thử nghiệm về việc phát hành tiền kỹ thuật số của NHTW, trong khi đó con số này chỉ là 34 vào năm 2020. Thêm vào đó, có khoảng 72 quốc gia cho rằng, họ có khả năng hoặc có thể phát hành CBDC trong thời gian ngắn hoặc trung hạn, trong đó có 3 quốc gia đã chính thức ra mắt tiền kỹ thuật số - Bahamas, Jamaica và Nigeria[8].
Nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY) vẫn là dự án thí điểm CBDC lớn nhất thế giới. Tính đến tháng 6/2024, tổng khối lượng giao dịch đạt 7 nghìn tỷ e-CNY (986 tỷ USD) tại 17 tỉnh, thành, trên khắp các lĩnh vực như giáo dục, y tế và du lịch. Con số này gần gấp bốn lần so với 1,8 nghìn tỷ Nhân dân tệ (253 tỷ USD) do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc ghi nhận vào tháng 6/2023[9].
3.1. Lý do Trung Quốc thử nghiệm tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành
Trung Quốc là một trong những quốc gia tiên phong trong việc nghiên cứu và thí điểm CBDC. Ban đầu, Trung Quốc khá thận trọng đối với tiền kỹ thuật số, vì nhận ra rằng, tiền kỹ thuật số thường liên quan đến các tội phạm tài chính, chẳng hạn như lừa đảo và rửa tiền xuyên biên giới. Do đó, trong quan điểm của nhà điều hành chính sách tại Trung Quốc, an ninh và kiểm soát là những yếu tố then chốt trong việc giám sát sự phát triển của tiền kỹ thuật số[10]. Trung Quốc đã ban hành các quy định vào năm 2013 và 2017 cấm các tổ chức tài chính và thanh toán tham gia vào các hoạt động kinh doanh liên quan đến tiền kỹ thuật số, chẳng hạn như giao dịch Bitcoin[11]. Đặc biệt, năm 2021, Trung Quốc siết chặt quy định khi tuyên bố việc cung cấp dịch vụ trực tuyến cho cư dân Trung Quốc thông qua các nền tảng giao dịch tiền kỹ thuật số ở nước ngoài bị coi là hoạt động tài chính bất hợp pháp và phải chịu trách nhiệm hình sự[12].
Tuy nhiên, cùng với xu hướng phát triển kinh tế số và bối cảnh quốc tế liên quan quan đến tiền kỹ thuật số, Chính phủ Trung Quốc nhận thấy rằng, việc nghiên cứu, thừa nhận và kiểm soát tiền kỹ thuật số là một trong những đòi hỏi cấp thiết nhằm: (1) Hạn chế các hoạt động bất hợp pháp vốn đang ngày càng gia tăng liên quan đến tiền kỹ thuật số, chẳng hạn như lừa đảo, trốn thuế và rửa tiền; (2) Loại bỏ nguy cơ tiền kỹ thuật số làm xáo trộn hệ thống tài chính Trung Quốc và làm suy yếu quyền lực tài chính của Chính phủ; (3) Hạn chế nguồn vốn chảy ra khỏi đất nước; (4) Tiếp cận cuộc cách mạng đang làm thay đổi bản chất của tiền tệ và tăng khả năng định hình lại chính sách tài chính, tiền tệ cũng như thanh toán quốc tế[13]. Do đó, từ năm 2014, các nghiên cứu về một đồng Nhân dân tệ mã hoá (e-CNY) - CBDC - bắt đầu được tiến hành. Cho đến nay, NHTW Trung Quốc (PBOC) đang thí điểm e-CNY ở 17 tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương.
3.2. Khung pháp lý cho đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số của Trung Quốc
Quá trình thí điểm e-CNY tại Trung Quốc tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc và quy định pháp luật hiện hành của Trung Quốc, chẳng hạn như những quy định về tiền tệ và ngoại hối bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư; chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố[14]. Ví dụ, theo Điều 16 và 20 Luật Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc năm 2003 (sửa đổi, bổ sung năm 2015), e-CNY được coi là phương tiện thanh toán hợp pháp tại Trung Quốc vì nó là một dạng kỹ thuật số của đồng Nhân dân tệ do PBOC phát hành và quản lý[15]. Để ngăn chặn việc sử dụng e-CNY bất hợp pháp, Điều 24 Luật An ninh mạng năm 2017 của Trung Quốc yêu cầu xác minh tên thật đối với tất cả người dùng e-CNY[16].
 Cụ thể để mở ví e-CNY, người dùng phải cung cấp thông tin cá nhân cho mục đích xác thực. Trong các đợt thử nghiệm, bốn loại “ví” e-CNY (còn được gọi là “ví kỹ thuật số”) được cung cấp cho người dùng; các loại ví khác nhau sẽ đặt ra yêu cầu về các tài liệu xác thực khác nhau, tùy thuộc vào hạn mức giao dịch (transaction caps). Ví “Loại 1” và “Loại 2” cho phép các giao dịch lớn (lên đến 50.000 Nhân dân tệ cho một giao dịch) hoặc không giới hạn; cả hai đều yêu cầu xác thực ID quốc gia, số điện thoại di động và tài khoản ngân hàng của người dùng. “Loại 1” tiến thêm một bước là bắt buộc đến ngân hàng xác minh trực tiếp (in-person). Ví “Loại 3” và “Loại 4” được thiết kế cho các giao dịch nhỏ, giao dịch đơn lẻ tương ứng 5.000 NDT và 2.000 NDT. Ví “Loại 3” yêu cầu xác thực ID quốc gia và số điện thoại di động; ví “Loại 4” chỉ yêu cầu xác thực số điện thoại di động - vốn cũng được liên kết với ID quốc gia.
Năm 2022, PBOC tiếp tục công bố Báo cáo năm 2022 nêu chi tiết cách tiếp cận của Trung Quốc đối với quản trị dữ liệu của e-CNY: cơ chế ẩn danh có kiểm soát[17]. Cách tiếp cận này nhấn mạnh hai khía cạnh.
Thứ nhất, quản trị dữ liệu được “kiểm soát”. Để ngăn chặn tội phạm tài chính và các rủi ro khác liên quan đến việc sử dụng e-CNY, PBOC yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân cần thiết cho các dịch vụ và hoạt động liên quan đến e-CNY. Dữ liệu người dùng có thể bị theo dõi khi phát sinh các giao dịch đáng ngờ hoặc các hành vi vi phạm pháp luật Trung Quốc.
Thứ hai, là tính “ẩn danh”. PBOC sử dụng “công nghệ ẩn danh hóa ID” (ID anonymization technology) để phi nhận dạng hóa (de-identify) thông tin cá nhân của người dùng cũng như bảo vệ thông tin khỏi các bên thứ ba không được phép. Từ đó, bảo đảm tính quyền riêng tư của người dùng khi thanh toán bằng e-CNY thông qua các ví kỹ thuật số.
3.3. Thiết kế vận hành đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số của Trung Quốc
E-CNY được thiết kế theo hệ thống ngân hàng hai cấp, với cấp trên là NHTW và cấp dưới là các ngân hàng thương mại (NHTM). PBOC phát hành và điều tiết lưu thông đồng e-CNY thông qua 10 NHTM được ủy quyền. Các ngân hàng này đóng vai trò là trung gian chính phân phối, lưu thông đồng e-CNY ra thị trường, bằng cách cung cấp dịch vụ tạo ví tiền kỹ thuật số để thực hiện giao dịch bằng đồng e-CNY.  Với các ưu điểm nêu trên, đến giữa năm 2024, khối lượng giao dịch bằng e-CNY đã đạt 7 nghìn tỷ Nhân dân tệ (tương đương khoảng 986 tỷ USD), tăng gần gấp 4 lần chỉ trong vòng 1 năm[18].
4. Khuyến nghị cho Việt Nam
Tại Việt Nam, theo số liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tính đến giữa năm 2023, khoảng 74,63% người trưởng thành tại Việt Nam có tài khoản ngân hàng, điều này nghĩa là vẫn còn hơn 25% người trưởng thành tại Việt Nam chưa được tiếp cận tài khoản ngân hàng[19].
Trong 9 tháng đầu năm 2025, so với cùng kỳ năm 2024, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng 43,32% về số lượng và 24,23% về giá trị, giao dịch qua ATM tiếp tục giảm 16,77% về số lượng và giảm 5,74% về giá trị cho thấy nhu cầu thanh toán, rút tiền mặt của người dân đang có xu hướng giảm và dần được thay thế bởi các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt[20]. Số liệu thống kê cho thấy, nhu cầu thanh toán không tiền mặt tại Việt Nam đang được chấp nhận một cách tích cực nhưng bị giới hạn do vẫn còn một bộ phận người trưởng thành không có tài khoản ngân hàng. Vì vậy, với CBDC người dùng có thể tiếp cận tài chính toàn diện theo cách đơn giản, nhanh chóng và an toàn dưới sự bảo trợ trực tiếp từ NHNN Việt Nam. Trên cơ sở nhu cầu thực tiễn trong nước và tình hình quốc tế, NHNN Việt Nam cũng đã giao nhiệm vụ cho Tập đoàn Viettel và MobiFone nghiên cứu phát hành CBDC[21].
Việc thiết kế khung pháp lý cho CBDC cần xác định rõ hai yêu cầu: (1) Nếu CBDC Việt Nam được xem là một thay thế hợp pháp cho tiền giấy vật lý hiện tại (VND), thì quy định pháp luật hiện hành về tiền và tiền tệ Việt Nam có thể được áp dụng tương tự cho CBDC. Mặt khác, nếu phát hành CBDC là một hoạt động đặc biệt của NHNN, sẽ có những quy định pháp luật hoàn toàn mới và riêng biệt để quản lý, đưa CBDC vào lưu thông và vẫn duy trì khả năng kiểm soát, thực hiện CBDC tại Việt Nam của NHNN[22]. Việc hoàn thiện khung pháp lý chính là tiền đề quan trọng để xây dựng và phát triển CBDC tại Việt Nam. Các thành tố của khung pháp lý nên bao gồm:
Một là, định nghĩa rõ về tiền kỹ thuật số do NHNN phát hành
Hiện nay, đang có sự nhầm lẫn giữa CBDC với tiền điện tử. Theo đó, “Tiền điện tử là giá trị tiền Việt Nam đồng lưu trữ trên các phương tiện điện tử được cung ứng trên cơ sở đối ứng với số tiền được khách hàng trả trước cho ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán cung ứng dịch vụ ví điện tử”[23]. Khái niệm này đã chỉ ra rằng, tiền điện tử được quy định trong các văn bản pháp luật Việt Nam hiện hành là một lượng giá trị được lưu giữ trên các thiết bị điện tử, hay nói cách khác, nó chỉ là một phương thức tồn tại khác của đồng Việt Nam hiện hành, chứ không là CBDC như bản chất vốn có của CBDC đang được các quốc gia thử nghiệm và công nhận.
Do vậy, tại Việt Nam, khái niệm tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Nhà nước phát hành cần được quy định một cách rõ ràng trong các văn bản pháp luật chuyên ngành. Định nghĩa này cần làm rõ các nội dung cốt lõi như: (i) CBDC là một dạng tiền pháp định dưới hình thức kỹ thuật số; (ii) Chủ thể duy nhất có thẩm quyền phát hành là Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; (iii) CBDC có giá trị thanh toán hợp pháp tương đương với đồng Việt Nam (VND) và được Nhà nước bảo đảm thực hiện nghĩa vụ thanh toán; (iv) CBDC được lưu thông trên nền tảng công nghệ số theo các tiêu chuẩn kỹ thuật do Ngân hàng Nhà nước quy định.
Hai là,thẩm quyền phát hành CBDC
CBDC là tiền kỹ thuật số do NHTW của mỗi quốc gia phát hành. Do đó, nếu Việt Nam quyết định phát hành CBDC, việc trao thẩm quyền phát hành cho NHNN Việt Nam là yêu cầu cần thiết. Điều này đặt ra yêu cầu sửa quy định tại khoản 1 Điều 17 Luật NHNN Việt Nam năm 2010 theo hướng bao hàm cả việc phát hành CBDC của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đồng thời, tại Mục 2 chương III Luật NHNN Việt Nam năm 2010 cũng cần được sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến CBDC.
Ba là, bảo vệ quyền riêng tư của người sử dụng
CBDC có thể sẽ ảnh hưởng đến các cá nhân, đặc biệt là về quyền riêng tư. Vi phạm quyền riêng tư dữ liệu có thể xảy ra đối với các giao dịch CBDC. Điều này có thể diễn ra ngay khi hệ thống đang hoạt động bình thường hoặc trong trường hợp xảy ra các tình huống gián đoạn[24].
Do vây, việc bảo vệ quyền riêng tư là một vấn đề pháp lý “tối quan trọng” trong quá trình phát hành CBDC. Từ kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, Trung Quốc đã áp dụng mô hình “ẩn danh có kiểm soát” (controllable anonymity), cho phép thực hiện các giao dịch giá trị nhỏ với mức độ nhận diện hạn chế, trong khi vẫn bảo đảm khả năng truy vết đối với các giao dịch có dấu hiệu rủi ro. Cách tiếp cận này phản ánh nỗ lực cân bằng giữa yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân và nhu cầu quản lý nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ.
Bốn là, xác định quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan trong CBDC
Trong quá trình phát hành và giao dịch CBDC có sự tham gia của NHTW, NHTM và các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán khác. Do đó việc xác định thẩm quyền, trách nhiệm, vai trò của các bên liên quan trong quan hệ phát hành, giao dịch CBDC là cần thiết.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tại các quốc gia đang nghiên cứu hoặc triển khai CBDC, trách nhiệm giữa NHTW và các tổ chức trung gian tài chính được phân định tương đối rõ ràng nhằm hạn chế khoảng trống pháp lý và tránh tình trạng chồng chéo trong hoạt động quản lý, giám sát. Theo đó, pháp luật cần quy định cơ chế phối hợp giữa các chủ thể tham gia hệ thống CBDC, đồng thời thiết lập các tiêu chuẩn về quản trị rủi ro, an toàn thông tin và bảo vệ người tiêu dùng trong môi trường giao dịch số[25].
Năm là, sửa đổi đồng bộ các văn bản quy phạm pháp luật liên quan để bảo đảm CBDC là đồng tiền pháp định và là phương tiện thanh toán của quốc gia
(1) Quy định về tài sản tại khoản 1 Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015 cần được điều chỉnh để bổ sung khái niệm tài sản bao gồm cả CBDC;
(2) Quy định về phương tiện thanh toán hợp pháp của Việt Nam tại khoản 2 Điều 17 Luật NHNN Việt Nam năm 2010 cần được mở rộng để bao gồm CBDC do NHNN phát hành;
(3) Sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 theo hướng: Cần thiết lập các tiêu chuẩn thận trọng cho các tổ chức tài chính và tín dụng về an toàn vốn và tài sản thanh khoản nếu họ được cấp phép để giữ CBDC;
(4) Sửa đổi khoản 10 Điều 3 Nghị định số 52/2024/NĐ-CP ngày 15/5/2024 của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt: theo đó, các cơ quan ban hành văn bản quy phạm pháp luật cần quy định về quy trình thanh toán bằng tiền kỹ thuật số thật cụ thể, rõ ràng nhằm tạo ra cơ chế quản lý, vận hành khi Nhà nước phát hành CBDC.
Sáu là, xây dựng các quy định về an toàn, bảo mật đối với CBDC
CBDC và tiền kỹ thuật số do các tổ chức tư nhân phát hành đều có điểm tương đồng là được vận hành trên nền tảng công nghệ số; trong đó, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ chuỗi khối (blockchain) hoặc công nghệ sổ cái phân tán (distributed ledger technology - DLT). Tuy nhiên, với tư cách là một dạng tiền tệ chính thức do NHTW phát hành và được Nhà nước bảo đảm giá trị pháp lý, CBDC đòi hỏi mức độ an toàn và bảo mật phải vượt trội hơn so với các loại tiền kỹ thuật số khác. Hiện tại, các quy định pháp luật của Việt Nam liên quan đến tiền kỹ thuật số đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện, song vẫn chưa có các quy định chuyên biệt điều chỉnh những rủi ro đặc thù phát sinh từ việc phát hành và lưu thông CBDC. Để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng cũng như duy trì sự ổn định của hệ thống tiền tệ quốc gia, pháp luật về CBDC cần quy định cụ thể các yêu cầu về an toàn và bảo mật. Bao gồm:
(1) Các cơ chế xác thực đa yếu tố, mã hóa dữ liệu và quản lý khóa bảo mật;
(2) Thiết lập cơ chế giám sát, kiểm tra và đánh giá định kỳ đối với hệ thống CBDC nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các lỗ hổng bảo mật, tấn công mạng hay hành vi xâm nhập trái phép;
(3) Quy định trách nhiệm của NHTW, các tổ chức trung gian và nhà cung cấp dịch vụ công nghệ trong việc bảo đảm an toàn hệ thống, khắc phục sự cố và bồi thường thiệt hại khi xảy ra rủi ro do lỗi kỹ thuật hoặc vi phạm nghĩa vụ bảo mật;
(4) Xây dựng cơ chế ứng phó và phục hồi hoạt động trong trường hợp xảy ra sự cố an ninh mạng, gián đoạn hệ thống hoặc các tình huống khẩn cấp có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động của CBDC trên diện rộng.
Ngoài ra, các văn bản pháp luật liên quan đến nội dung này cần được nghiên cứu một cách kỹ lưỡng và thận trọng; bảo đảm các văn bản về CBDC phải thống nhất, không gây ra mâu thuẫn hoặc chồng chéo với các văn bản pháp luật khác như Luật Công nghệ thông tin, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng…
5. Kết luận
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, cùng với xu hướng nghiên cứu và triển khai tiền CBDC trên phạm vi toàn cầu, đang đặt ra yêu cầu đối với các quốc gia trong việc xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp để điều chỉnh loại hình tiền tệ mới này. Thông qua việc phân tích kinh nghiệm xây dựng và vận hành đồng e-CNY của Trung Quốc, có thể nhận thấy rằng, thành công của quá trình triển khai CBDC không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ mà còn gắn liền với sự hoàn thiện của khuôn khổ pháp lý.
Mặc dù Việt Nam chưa chính thức phát hành CBDC, song chủ trương thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số và thanh toán không dùng tiền mặt đang tạo ra nền tảng thuận lợi cho việc nghiên cứu và thử nghiệm mô hình CBDC. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn khoảng trống đáng kể liên quan đến khái niệm pháp lý về CBDC, cơ chế phát hành và quản lý, bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm an toàn hệ thống, trách nhiệm của các chủ thể tham gia cũng như cơ chế xử lý các rủi ro phát sinh trong môi trường số. Việc hoàn thiện các nội dung này sẽ góp phần tạo lập hành lang pháp lý minh bạch, đồng bộ và an toàn cho việc nghiên cứu, thử nghiệm và triển khai CBDC trong tương lai.

[1] Bank für Internationalen Zahlungsausgleich (2018), Central Bank Digital Currencies, Bank for International Settlements, tr. 3.
[2] Zixi Li, Current Development and Future Outlook of China CBDC (e-CNY): A Literature Review, Finance & Economics, https://www.deanfrancispress.com/index.php/fe/article/view/1079, truy cập ngày 25/10/2025.
[3] Stefano Leucci và cộng sự, TechDispatch: Central Bank Digital Currency,Publications Office, 2023, tr. 2 - 3.
[4] Hà Thế Việt - Nguyễn Xuân Hoàng, Khái quát về tiền điện tử do Ngân hàng Trung ương một số quốc gia phát hành và khuyến nghị về việc tiếp cận tiền điện tử tại Việt Nam, Tạp chí Khoa học kiểm sát, số 01/2021, tr. 79.
[5] Hà Thế Việt - Nguyễn Xuân Hoàng, tlđd.
[6] Hoàng Thị Thanh Thúy - Vũ Thị Hải Anh - Nguyễn Minh Sáng, Tiền điện tử của Ngân hàng Trung ương: Kinh nghiệm thế giới và bài học đối với Việt Nam, https://tapchinganhang.gov.vn/tien-ky-thuat-so-cua-ngan-hang-trung-uong-kinh-nghiem-the-gioi-va-bai-hoc- doi-voi-viet-nam.htm, truy cập ngày 25/10/2025.
[7] Nguyễn Đức Ngọc - Phạm Nguyệt Thảo - Nguyễn Thùy Dung, Tiền điện tử quốc gia: Kinh nghiệm tại một số nước, https://tapchitaichinh.vn/tien-ky-thuat-so-quoc-gia-kinh-nghiem-tai-mot- so-nuoc.html, truy cập ngày 25/10/2025.
[10] Ying Chen and Michael Adams, The Regulation of Digital Currency in China: Past, Present, and Future, European Journal of Law Reform, vol. 25, 12/2023, tr. 149 - 150.
[11] PBOC, Notice on Preventing ICO Risks,人民银行等七部门关于防范代币发行融资风险的公告, Điều 1, www.gov.cn/xinwen/2017-09/04/content_5222657.htm, truy cập ngày 25/10/2025.
[12] CCTV Finance News Risk Reminder, 2018.
[13] Ying Chen and Michael Adams (12/2023), tlđd, tr. 153.
[14] PBOC, Working Group on E-CNY Research and Development of the People’s Bank of China, http://www.pbc.gov.cn/en/3688110/3688172/4157443/4293696/2021071614584691871.pdf, tr. 4 - 6, truy cập ngày 25/10/2025.
[15]Law of the People's Republic of China on the People's Bank of China, 2003, Điều 16 và 20.
[16] The Cybersecurity Law of the People’s Republic of China, 2017, Điều 24.                                 
[17] Changchun Mu), Balancing Privacy and Security: Theory and Practice of the E-CNY’s Managed Anonymity, People’s Bank of China Policy Research, http://www.pbc.gov.cn/en/3688006/4706656/4696666/2022110110364344083.pdf, truy cập ngày 25/10/2025.
[18] Nguyễn Quang Huy, Đồng tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương: Những thách thức trong triển khai,   https://kinhtetrunguong.vn/web/guest/nghien-cuu-trao-doi/dong-tien-ky-thuat-so-cua-ngan-hang-trung-uong-nhung-thach-thuc-trong-trien-khai.html, truy cập ngày 26/10/2025.
Anh Minh, Gần 75% số người trưởng thành đã có tài khoản ngân hàng, https://baochinhphu.vn/gan-75-so-nguoi-truong-thanh-da-co-tai-khoan-ngan-hang-102230518160517181.htm, truy cập ngày 28/10/2025.
[20] Trần Ngọc, Giao dịch qua QR Code tăng mạnh về số lượng và giá trị, https://vov.vn/kinh-te/giao-dich-qua-qr-code-tang-manh-ve-so-luong-va-gia-tri-post1241869.vov, truy cập ngày 26/10/2025.
[21] Dang Kiet - Bach Quang, Viettel, MobiFone jointly research central bank digital currency, https://theinvestor.vn/viettel-mobifone-jointly-research-central-bank-digital-currency-d17228.html, truy cập ngày 26/10/2025.
[22] Vu Minh Ngo - Huan Huu Nguyen, CBDC in Vietnam - Challenges of Central Bank Digital Currency implementation, Friedrich Naumann Foundation for Freedom, 2022, tr. 8.
[23] Khoản 12 Điều 3 Nghị định số 52/2024/NĐ-CP ngày 15/5/2024 của Chính phủ về thanh toán không dùng tiền mặt.
[24] BIS, CBDC information security and operational risks to central bank, 2023, tr. 56.
[25] Xem thêm: Nguyễn Đình Thọ, Nghiên cứu triển khai tiền kỹ thuật số Ngân hàng Trung ương: Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách, https://tapchinganhang.gov.vn/nghien-cuu-trien-khai-tien-ky-thuat-so-ngan-hang-trung-uong-kinh-nghiem-quoc-te-va-ham-y-chinh-sach-16805.html, truy cập ngày 20/9/2026.

(Nguồn tin: Bài viết đăng tải trên ấn phẩm Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 20 (527), tháng 10/2026.)

    Xây dựng khung pháp lý về tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành: Kinh nghiệm của Trung Quốc và khuyến nghị cho Việt Nam
    • Mặc định