Hoàn thiện pháp luật về tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam

Ảnh minh họa: Nguồn Internet.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, nhất là sự gia tăng của các hoạt động đầu tư, thương mại xuyên biên giới, sự hiện diện của các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam không chỉ là kết quả của quá trình thực hiện các cam kết quốc tế về thương mại dịch vụ, mà còn trở thành một chủ thể quan trọng của thị trường dịch vụ pháp lý. Các tổ chức này hỗ trợ tổ chức, cá nhân giải quyết những vấn đề pháp lý có yếu tố nước ngoài phát sinh, nhất là giúp các nhà đầu tư và doanh nghiệp giải quyết các vấn đề pháp lý phát sinh trong hoạt động đầu tư, kinh doanh có yếu tố nước ngoài, bao gồm tư vấn áp dụng pháp luật của quốc gia có liên quan, thực hiện các nghĩa vụ pháp lý và phòng ngừa, quản trị rủi ro pháp lý, đồng thời góp phần giúp doanh nghiệp trong nước tiếp cận các chuẩn mực pháp lý, quản trị doanh nghiệp và thông lệ giao dịch quốc tế… Bên cạnh đó, sự tham gia của các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài góp phần nâng cao mức độ cạnh tranh trên thị trường dịch vụ pháp lý, tạo động lực để các tổ chức hành nghề luật sư nói chung cải thiện chất lượng dịch vụ và mở rộng sự lựa chọn cho người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, đây cũng là môi trường để luật sư Việt Nam tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, tiếp cận phương thức quản trị và văn hóa hành nghề quốc tế, từ đó nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng hành nghề, góp phần giúp Việt Nam hình thành và phát triển các nhóm luật sư, các tổ chức hành nghề luật sư Việt Nam chuyên sâu trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại và đầu tư có yếu tố nước ngoài Vì vậy, việc xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp nhằm vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa tạo điều kiện để các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài phát huy hiệu quả hoạt động có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của thị trường dịch vụ pháp lý, hỗ trợ đắc lực cho quá trình hội nhập quốc tế và đặc biệt là quá trình xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Cách đây hơn 30 năm, lần đầu tiên Chính phủ Việt Nam đã ban hành Quy chế hành nghề tư vấn pháp luật của tổ chức luật sư nước ngoài tại Việt Nam (kèm theo Nghị định số 42/CP năm 1995), tạo cơ sở pháp lý cho việc thành lập, hoạt động vào năm 1996 của các Chi nhánh tổ chức luật sư nước ngoài đầu tiên tại Việt Nam. Năm 2006 đã ghi dấu mốc quan trọng của chặng đường 10 năm đầu với việc Quốc hội thông qua Luật Luật sư - lần đầu tiên hoạt động của luật sư nước ngoài và luật sư trong nước được điều chỉnh trong cùng một văn bản pháp lý ở tầm luật. Tiếp đó, Luật Luật sư được sửa đổi, bổ sung năm 2012 đã hoàn thiện hơn hành lang pháp lý và nâng hoạt động luật sư nước ngoài lên một tầm cao mới.

Theo Điều 69 Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012), tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài hoạt động dưới hình thức: Chi nhánh của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài hoặc công ty luật trách nhiệm hữu hạn một trăm phần trăm vốn nước ngoài, công ty luật trách nhiệm hữu hạn dưới hình thức liên doanh, công ty luật hợp danh giữa tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài và công ty luật hợp danh Việt Nam (sau đây gọi chung là công ty luật nước ngoài).

Tính đến ngày 31/12/2025, trên cả nước có 101 tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài (40 chi nhánh, 61 công ty luật), 32 chi nhánh của công ty luật nước ngoài và hơn 300 luật sư nước ngoài đến từ nhiều quốc gia khác nhau như Anh, Pháp, Đức, Italy, Hoa Kỳ, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Malaysia, Thái Lan... đang có hoạt động hành nghề tại Việt Nam. Về cơ bản, các luật sư nước ngoài, tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài có ý thức tuân thủ quy định của pháp luật Việt Nam. Theo thống kê chưa đầy đủ của các địa phương có hoạt động hành nghề luật sư nước ngoài, từ năm 2007 đến tháng 9/2025, doanh thu của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài đạt hơn 25.000 tỷ đồng và nộp thuế vào ngân sách nhà nước hơn 2.500 tỷ đồng[1]. Khách hàng mà các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam phục vụ rất đa dạng, trong đó có các Bộ, ngành, tập đoàn kinh tế, tổng công ty của Nhà nước. Các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam còn tư vấn và đại diện pháp lý cho Chính phủ Việt Nam trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế; hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng luật sư; tiếp nhận các sinh viên luật thực tập; tham gia, hỗ trợ quá trình Việt Nam tham gia đàm phán, ký kết nhiều hiệp định song phương hay đa phương quan trọng. Mức độ “nội địa hóa” của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài cũng ngày càng tăng lên. Hiện nay, một số công ty luật nước ngoài đã chuyển giao hoặc chuyển đổi thành công ty luật của Việt Nam; không ít luật sư Việt Nam đã trở thành thành viên hợp danh, trưởng chi nhánh của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam[2].

Tuy nhiên, sau hai mươi năm, một số quy định pháp luật liên quan đến tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài đã bộc lộ những điểm không còn phù hợp, cần được hoàn thiện. Cụ thể như sau:

Hiện nay, điều kiện thành lập tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam được quy định tại Điều 68 Luật Luật sư hiện hành. Theo đó, tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài đã được thành lập và đang hành nghề luật sư hợp pháp tại nước ngoài được phép hành nghề tại Việt Nam theo quy định của Luật này khi có đủ các điều kiện:

“1. Cam kết và bảo đảm tuân thủ Hiến pháp và pháp luật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam;

3. Trưởng chi nhánh, Giám đốc công ty luật nước ngoài tại Việt Nam phải có ít nhất hai năm liên tục hành nghề luật sư”.

Như vậy, pháp luật hiện hành đặt ra yêu cầu mỗi chi nhánh hoặc công ty luật nước ngoài tại Việt Nam phải duy trì tối thiểu hai luật sư nước ngoài, bao gồm Trưởng chi nhánh hoặc Giám đốc công ty, có mặt và hành nghề tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong thời gian liên tục 12 tháng.

Theo Điều 92a Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012) thì “Trong thời hạn hai năm, kể từ ngày Luật này có hiệu lực, tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài đã được cấp phép thành lập chi nhánh, công ty luật nước ngoài phải đáp ứng đủ các điều kiện quy định tại Điều 68 của Luật này, trường hợp không đáp ứng đủ các điều kiện này thì phải chấm dứt hoạt động”. Quy định chuyển tiếp này cho thấy yêu cầu về số lượng và thời gian hiện diện của luật sư nước ngoài không chỉ là điều kiện để được cấp phép thành lập mà còn là điều kiện để duy trì hoạt động khi hành nghề tại Việt Nam. Nếu không đáp ứng thì tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài buộc phải chấm dứt hoạt động.

Quy định tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài phải duy trì tối thiểu hai luật sư nước ngoài, bao gồm Trưởng chi nhánh hoặc Giám đốc công ty, có mặt và hành nghề tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong thời gian liên tục 12 tháng được đặt ra nhằm bảo đảm sự hiện diện thực chất của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam và tạo thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, quy định này bộc lộ một số hạn chế và chưa thực sự phù hợp với thực tiễn hoạt động của các tổ chức hành nghề luật sư quốc tế. Một là, quy định này mang tính cứng nhắc khi ấn định cả số lượng luật sư nước ngoài phải hiện diện thường xuyên tại Việt Nam và thời gian hiện diện tối thiểu. Trên thực tế, các tổ chức hành nghề luật sư quốc tế, đặc biệt là các hãng luật lớn của Anh, Hoa Kỳ, Úc, Nhật Bản hoặc Singapore, thường tổ chức hoạt động theo mô hình quản trị đa quốc gia, trong đó nguồn nhân lực được điều phối linh hoạt giữa nhiều văn phòng tại các quốc gia khác nhau tùy theo nhu cầu của từng vụ việc hoặc từng khách hàng. Các luật sư giữ vai trò quản lý hoặc phụ trách các giao dịch quốc tế thường là những người có trình độ chuyên môn cao, nhiều năm kinh nghiệm và đáp ứng các tiêu chuẩn nghề nghiệp nghiêm ngặt. Việc yêu cầu tối thiểu hai luật sư nước ngoài phải thường xuyên có mặt và hành nghề tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên mỗi năm có thể làm giảm tính linh hoạt trong việc bố trí nhân sự của các hãng luật, làm gia tăng chi phí vận hành và ảnh hưởng đến quyết định mở rộng hoặc duy trì hoạt động tại thị trường Việt Nam. Hai là, quy định này chưa phản ánh đúng đặc thù của nghề luật sư trong bối cảnh toàn cầu hóa. Hoạt động hành nghề luật sư, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư, thương mại và tài chính quốc tế, không gắn với một địa điểm làm việc cố định mà thường xuyên đòi hỏi luật sư phải di chuyển giữa nhiều quốc gia để gặp gỡ khách hàng, tham gia đàm phán, thực hiện giao dịch hoặc giải quyết tranh chấp. Do đó, việc lấy thời gian hiện diện vật lý tại Việt Nam làm tiêu chí bắt buộc đối với luật sư nước ngoài chưa thực sự phù hợp với bản chất của hoạt động cung cấp dịch vụ pháp lý quốc tế. Ba là, quy định này chưa theo kịp sự thay đổi của phương thức tổ chức và cung cấp dịch vụ pháp lý hiện nay. Từ sau đại dịch Covid-19, phương thức làm việc của nhân loại đã có nhiều thay đổi mang tính chất đột phá, bước ngoặt với sự ra đời và nhân rộng mô hình làm việc online. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và chuyển đổi số, các hãng luật quốc tế đã áp dụng rộng rãi các phương thức quản trị và làm việc trên nền tảng số như họp trực tuyến, tư vấn trực tuyến, quản lý hồ sơ điện tử, ký kết và trao đổi tài liệu thông qua các nền tảng số an toàn. Trong nhiều trường hợp, việc điều hành hoạt động của một văn phòng hoặc trực tiếp tham gia giải quyết vụ việc không còn phụ thuộc vào việc luật sư phải hiện diện thường xuyên tại một quốc gia nhất định. Vì vậy, việc duy trì điều kiện bắt buộc về thời gian có mặt tại Việt Nam chủ yếu dựa trên tiêu chí hiện diện vật lý đã không còn phù hợp với phương thức hành nghề luật sư hiện đại trong thời đại công nghệ số ngày nay.

Có thể thấy, Điều 68 đang đồng nhất “hiện diện vật lý” với “hiện diện thương mại”. Trong khi đó, quản lý nhà nước đối với các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài ở Việt Nam chỉ cần căn cứ vào các điều kiện như: Phải có địa chỉ rõ ràng; có người đại diện chịu trách nhiệm; có khả năng thực hiện nghĩa vụ thuế, báo cáo, thanh tra, kiểm tra. Mục tiêu quản lý này không nhất thiết phải đạt được bằng cách bắt buộc hai luật sư nước ngoài phải có mặt ở Việt Nam trên 183 ngày/năm. Nói cách khác, điều kiện về thời gian hiện diện không phải là cách duy nhất để bảo đảm quản lý nhà nước. Từ những phân tích trên có thể thấy, quy định tại khoản 2 Điều 68 Luật Luật sư cần được nghiên cứu sửa đổi theo hướng linh hoạt hơn, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa phù hợp với đặc thù hoạt động của các tổ chức hành nghề luật sư quốc tế và xu hướng phát triển của thị trường dịch vụ pháp lý trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số. Điều này cũng giúp giảm đáng kể chi phí cho các tổ chức hành nghề luật sư, qua đó có thể dẫn đến những ưu đãi về chi phí dịch vụ pháp lý cho người dân, doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, quy định tại khoản 2 Điều 68 về số lượng luật sư nước ngoài có mặt và hành nghề tại Việt Nam cũng cần cân nhắc sửa đổi. Theo quy định này, các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam phải cam kết và bảo đảm có ít nhất hai luật sư nước ngoài, kể cả Trưởng chi nhánh, Giám đốc công ty luật nước ngoài có mặt và hành nghề tại Việt Nam. Theo Điều 71 và Điều 72, Trưởng Chi nhánh hoặc Giám đốc công ty luật nước ngoài có thể là luật sư nước ngoài hoặc luật sư Việt Nam. Nếu một tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài có hai luật sư nước ngoài và Trưởng chi nhánh, Giám đốc công ty luật nước ngoài là luật sư Việt Nam thì tổ chức hành nghề luật sư đó có tổng cộng ba nhân sự phải có mặt thường xuyên ở Việt Nam. Mục tiêu của quy định tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài phải có luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam là hoàn toàn hợp lý, cần thiết nhằm bảo đảm: Tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài có hoạt động thực chất, không chỉ tồn tại trên danh nghĩa; có đủ nhân sự để cung cấp dịch vụ pháp lý; tạo điều kiện cho công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra; bảo đảm khách hàng luôn có luật sư trực tiếp phụ trách vụ việc. Nếu bỏ quy định này, tức là có thể tổ chức ấy chỉ có Trưởng Chi nhánh hoặc Giám đốc là luật sư nước ngoài, không có luật sư nào khác; toàn bộ hoạt động thực hiện ở nước ngoài sẽ gây khó khăn cho quản lý nhà nước, cũng như không tạo được môi trường “nước ngoài” để các luật sư Việt Nam làm việc, cọ xát… Bất cập không nằm ở con số 2, mà ở việc quy định một số lượng tối thiểu áp dụng cho mọi tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam, bất kể quy mô của hãng luật; phạm vi hoạt động; số lượng khách hàng; lĩnh vực chuyên môn và nhu cầu hoạt động của từng tổ chức. Trong khi đó, các hãng luật quốc tế hiện nay hoạt động theo mô hình đa quốc gia, mạng lưới nhiều văn phòng; có sự điều phối luật sư giữa các quốc gia; làm việc theo từng giao dịch; tư vấn trực tuyến và quản trị tập trung. Các dịch vụ pháp lý có thể được thực hiện bởi nhóm luật sư ở nhiều quốc gia khác nhau. Nói cách khác, các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài có khả năng cung cấp dịch vụ không còn phụ thuộc trực tiếp vào số lượng luật sư nước ngoài có mặt thường xuyên tại Việt Nam. Ngoài ra,việc yêu cầu mỗi tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài phải có tới 2 luật sư nước ngoài hiện diện tại Việt Nam trong thời gian dài như hiện nay còn làm giảm tính linh hoạt trong công tác điều động và bố trí nhân sự của các hãng luật quốc tế. Trên thực tế, việc cử một luật sư sang làm việc dài hạn tại một quốc gia khác không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu chuyên môn mà còn phải cân nhắc nhiều yếu tố liên quan đến kế hoạch nghề nghiệp, chi phí biệt phái, điều kiện sinh hoạt và các vấn đề của gia đình đi kèm. Điều này làm gia tăng chi phí hoạt động của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài và có thể ảnh hưởng đến quyết định mở rộng hoặc duy trì sự hiện diện tại Việt Nam. Bởi vậy, cần đánh giá, sửa đổi quy định mang nặng tính tiền kiểm về số lượng luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam tại khoản 2 Điều 68 này.

Ngoài ra, theo khoản 3 Điều 68 Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012): “Trưởng chi nhánh, Giám đốc công ty luật nước ngoài tại Việt Nam phải có ít nhất hai năm liên tục hành nghề luật sư”. Quy định này yêu cầu Trưởng chi nhánh, Giám đốc công ty luật nước ngoài phải có kinh nghiệm hành nghề luật sư là cần thiết. Với tính chất đặc thù của nghề luật sư, Trưởng chi nhánh hoặc Giám đốc công ty luật nước ngoài tại Việt Nam không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý, điều hành mà còn chịu trách nhiệm bảo đảm chất lượng dịch vụ pháp lý, tuân thủ pháp luật Việt Nam và đại diện cho tổ chức trong quan hệ với cơ quan nhà nước. Do đó, việc đặt ra yêu cầu về kinh nghiệm hành nghề nhằm bảo đảm người đứng đầu có đủ năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn là hợp lý. Xét về thời gian, yêu cầu có ít nhất hai năm hành nghề luật sư không phải là quá cao, đồng thời cũng không quá thấp để bảo đảm người đứng đầu có sự tích lũy nhất định về chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp.

Tuy nhiên, quy định người đứng đầu phải có hai năm “liên tục” hành nghề luật sư lại chưa thực sự hợp lý. Trên thực tế, quá trình hành nghề của luật sư, đặc biệt là luật sư quốc tế, không phải lúc nào cũng diễn ra liên tục do có thể phát sinh các khoảng thời gian tạm ngừng hành nghề để thực hiện các hoạt động khác tại doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo, nghỉ vì lý do cá nhân hoặc chuyển đổi giữa các văn phòng trong cùng một hãng luật. Những khoảng gián đoạn này không đồng nghĩa với việc năng lực chuyên môn hay kinh nghiệm nghề nghiệp của luật sư bị suy giảm. Trong khi đó, việc pháp luật nhấn mạnh yếu tố "liên tục" lại đặt nặng tiêu chí về thời gian hơn là năng lực thực tế của người đứng đầu. Quy định này chưa tạo điều kiện để các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài chủ động lựa chọn nhân sự phù hợp với mô hình quản trị và hoạt động của mình. Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi)[3] tại Điều 25 khi quy định về thành lập, cấp, cấp lại, chấm dứt hoạt động của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam đã bỏ quy định về yêu cầu này đối với Trưởng chi nhánh, Giám đốc công ty luật nước ngoài tại Việt Nam, đồng thời rút yêu cầu từ bảo đảm 02 luật sư xuống còn 01 luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam đã khắc phục được các bất cập này của Luật Luật sư hiện hành. Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề cần trao đổi thêm: Các khoản 3, 4, 5 Điều 25 khi quy định về các trường hợp thu hồi Giấy phép thành lập của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài, Chi nhánh công ty luật nước ngoài, chấm dứt hoạt động của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài, chấm dứt hoạt động của Chi nhánh của công ty luật nước ngoài tại Việt Nam có nhiều điểm tương đồng với các quy định về tổ chức hành nghề luật sư Việt Nam tại Điều 20, Điều 21 Dự thảo Luật. Cụ thể, đối chiếu giữa hai nhóm quy định có thể thấy các căn cứ như: Tự chấm dứt hoạt động; không đăng ký mã số thuế trong thời hạn luật định; không đăng ký hoạt động/không hoạt động liên tục trong một khoảng thời gian nhất định; người đứng đầu tổ chức không còn đủ điều kiện hành nghề; và công ty luật bị hợp nhất, sáp nhập, chia tách về cơ bản có bản chất pháp lý tương đồng giữa hai nhóm chủ thể, chỉ khác nhau ở một số nội dung mang tính đặc thù xuất phát từ yếu tố "nước ngoài" (như tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài không còn hoạt động ở nước ngoài, hay Trưởng Chi nhánh không được gia hạn Giấy phép hành nghề luật sư tại Việt Nam). Việc lặp lại gần như toàn bộ cấu trúc và nội dung các căn cứ thu hồi, chấm dứt hoạt động vốn đã được quy định tại Điều 20, Điều 21 làm tăng dung lượng văn bản không cần thiết của Dự thảo Luật. Thiết nghĩ, đối với các căn cứ thu hồi, chấm dứt hoạt động có bản chất chung, áp dụng được cho cả tổ chức hành nghề luật sư trong nước và nước ngoài, Điều 25 Dự thảo Luật nên dẫn chiếu đến các điểm, khoản tương ứng của Điều 20, Điều 21, thay vì liệt kê lại; đồng thời, chỉ giữ lại tại Điều 25 những căn cứ mang tính đặc thù, gắn liền với yếu tố tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài mà Điều 20, Điều 21 không thể bao quát.

Điều 70 Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012) quy định: “Chi nhánh, công ty luật nước ngoài hành nghề tại Việt Nam được thực hiện tư vấn pháp luật và các dịch vụ pháp lý khác, không được cử luật sư nước ngoài và luật sư Việt Nam trong tổ chức hành nghề của mình tham gia tố tụng với tư cách là người đại diện, người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự trước Tòa án Việt Nam hoặc thực hiện các dịch vụ về giấy tờ pháp lý và công chứng liên quan tới pháp luật Việt Nam, được cử luật sư Việt Nam trong tổ chức hành nghề của mình tư vấn pháp luật Việt Nam”. Quy định này được xây dựng trong bối cảnh hệ thống pháp luật Việt Nam chưa hình thành cơ chế tài phán chuyên biệt dành cho các hoạt động tài chính, thương mại quốc tế, do đó việc giới hạn phạm vi hành nghề của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài là phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước ở thời điểm ban hành, cũng như tương đồng với nhiều quốc gia trên thế giới.

Tuy nhiên, bối cảnh pháp lý hiện nay đã có nhiều thay đổi. Ngày 27/6/2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Ngày 11/12/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế. Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế có hiệu lực thi hành từ 1/1/2026. Luật này áp dụng đối với Tòa án chuyên biệt, thành viên Trung tâm tài chính quốc tế, nhà đầu tư, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc giải quyết vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án chuyên biệt. Sau đó, ngày 18/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 323/2025/NĐ-CP quy định về thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam. Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế là Tòa án thuộc hệ thống Tòa án nhân dân được tổ chức, hoạt động theo quy định của Luật này, có thẩm quyền xét xử, giải quyết các vụ việc tại Trung tâm Tài chính quốc tế như: Vụ việc về đầu tư, kinh doanh giữa các thành viên Trung tâm Tài chính quốc tế với nhau hoặc giữa thành viên Trung tâm Tài chính quốc tế với tổ chức, cá nhân khác không là thành viên Trung tâm Tài chính quốc tế; vụ việc khác liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm Tài chính quốc tế mà có ít nhất một bên là thành viên Trung tâm Tài chính quốc tế theo quy định của Tòa án nhân dân tối cao (trừ vụ việc có liên quan đến lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước). Thành lập Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam, cùng với Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo lập một thiết chế tài phán chuyên biệt nhằm giải quyết các tranh chấp phát sinh trong quá trình hoạt động của Trung tâm Tài chính quốc tế. Mô hình này được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu của một môi trường đầu tư, kinh doanh mang tính quốc tế, nơi các giao dịch có yếu tố nước ngoài ngày càng đa dạng, phức tạp và thường liên quan đến nhiều hệ thống pháp luật khác nhau.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục duy trì quy định không cho phép tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài cử luật sư thuộc tổ chức của mình tham gia tố tụng tại Tòa án Việt Nam đã bộc lộ những hạn chế nhất định. Trên thực tế, các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài thường là đơn vị trực tiếp tư vấn cho nhà đầu tư ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, đàm phán, ký kết và thực hiện các giao dịch thương mại, tài chính quốc tế. Họ là những chủ thể hiểu rõ cấu trúc giao dịch, nội dung hợp đồng, hệ thống pháp luật được các bên lựa chọn áp dụng cũng như các thông lệ thương mại quốc tế có liên quan. Nếu khi phát sinh tranh chấp thuộc thẩm quyền của Tòa án chuyên biệt, các tổ chức này không được tiếp tục cử luật sư đại diện cho khách hàng tham gia tố tụng thì sẽ làm gián đoạn quá trình cung cấp dịch vụ pháp lý, buộc khách hàng phải thay đổi đơn vị cung cấp dịch vụ hoặc thuê thêm luật sư khác để tham gia tố tụng. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí, thời gian và giảm tính liên tục của dịch vụ pháp lý mà còn ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư quốc tế khi lựa chọn Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam. Mặt khác, Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế được thành lập nhằm giải quyết các tranh chấp mang tính đặc thù, có yếu tố quốc tế cao, khác biệt với các tranh chấp dân sự, kinh doanh, thương mại thông thường thuộc thẩm quyền của hệ thống Tòa án nhân dân. Do đó, việc cho phép luật sư thuộc các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tham gia đại diện cho các bên trong phạm vi các vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án chuyên biệt không làm thay đổi chính sách quản lý chung đối với hoạt động hành nghề luật sư tại Việt Nam mà chỉ đáp ứng yêu cầu đặc thù của một thiết chế tư pháp được xây dựng để phục vụ hoạt động của Trung tâm Tài chính quốc tế. Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) mở rộng phạm vi hoạt động của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam theo hướng các tổ chức này: "Được cử luật sư trong tổ chức mình là người đại diện cho các bên tham gia tố tụng tại Tòa án chuyên biệt theo quy định của pháp luật về Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế”[4]. Điều này góp phần bảo đảm tính thống nhất giữa các văn bản quy phạm ở Việt Nam (đặc biệt là Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế). Ngoài ra, bổ sung này cũng phù hợp với thông lệ lập pháp của các trung tâm tài chính quốc tế đã vận hành thành công trên thế giới, đồng thời thể hiện sự tiếp tục thực thi các cam kết mở cửa dịch vụ pháp lý mà Việt Nam đã đưa ra trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Quy định này qua đó góp phần huy động nguồn lực và kinh nghiệm pháp lý quốc tế, đặc biệt trong giải quyết các tranh chấp có yếu tố nước ngoài và các vấn đề pháp lý phức tạp, đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư, doanh nghiệp quốc tế, từ đó nâng cao tính hấp dẫn và khả năng hội nhập quốc tế của Trung tâm Tài chính quốc tế, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận công lý và quyền lựa chọn dịch vụ pháp lý của các chủ thể tham gia hoạt động tại Trung tâm này.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, sự phát triển mạnh mẽ của các hoạt động đầu tư, thương mại và tài chính xuyên biên giới đã làm gia tăng nhu cầu về các dịch vụ pháp lý có yếu tố nước ngoài. Với vai trò là một bộ phận quan trọng của thị trường dịch vụ pháp lý, các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài không chỉ hỗ trợ các chủ thể trong việc giải quyết các vấn đề pháp lý phát sinh từ hoạt động đầu tư, kinh doanh quốc tế mà còn góp phần thúc đẩy cạnh tranh, nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý và phát triển nguồn nhân lực pháp lý tại Việt Nam. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách thể chế, xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát triển các trung tâm tài chính quốc tế và thực hiện các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Luật sư là yêu cầu khách quan và cấp thiết. Việc hoàn thiện các quy định về tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài cần được thực hiện theo hướng vừa bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ lợi ích quốc gia và trật tự pháp lý, vừa tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi, bình đẳng cho các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài thành lập và hoạt động tại Việt Nam.

Từ những phân tích ở trên, một số quy định về tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam trong Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012) cần được nghiên cứu sửa đổi theo hướng tạo lập môi trường pháp lý thông thoáng, phù hợp với đặc thù hoạt động của các tổ chức hành nghề luật sư quốc tế trong bối cảnh khoa học công nghệ và dịch vụ hàng không phát triển mạnh mẽ, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước đối với hoạt động hành nghề luật sư tại Việt Nam. Các tác giả đề xuất một số kiến nghị như sau:

Thứ nhất, cần sửa đổi quy định yêu cầu tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài phải bảo đảm có ít nhất hai luật sư nước ngoài, bao gồm Trưởng chi nhánh hoặc Giám đốc công ty luật nước ngoài, có mặt và hành nghề tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên trong khoảng thời gian liên tục 12 tháng. Quy định này được xây dựng trong bối cảnh hoạt động cung cấp dịch vụ pháp lý chủ yếu gắn với sự hiện diện trực tiếp của luật sư nước ngoài, người chịu trách nhiệm quản lý, điều hành tổ chức hành nghề tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước sự phát triển của công nghệ thông tin, quá trình chuyển đổi số, mô hình quản trị xuyên biên giới của các hãng luật quốc tế, việc điều hành, phối hợp chuyên môn và cung cấp dịch vụ pháp lý ngày càng được thực hiện linh hoạt thông qua các nền tảng số mà không phụ thuộc hoàn toàn vào sự hiện diện vật lý của luật sư tại một quốc gia nhất định. Do đó, việc duy trì điều kiện về thời gian hiện diện tối thiểu 183 ngày không còn thực sự cần thiết, đồng thời làm hạn chế tính linh hoạt trong công tác điều động, bố trí nhân sự và làm gia tăng chi phí hoạt động của các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài. Cần sửa quy định hiện hành theo hướng mà Dự thảo Luật kèm theo Tờ trình số 597/TTr-CP ngày 21/8/2026 đã đề xuất, đó là chỉ yêu cầu bảo đảm có ít nhất 01 luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam không phải là người đứng đầu tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam.

Thứ hai, nên sửa đổi quy định về điều kiện nhân sự theo hướng tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài chỉ cần bảo đảm có ít nhất một luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam, với điều kiện luật sư này không đồng thời là Trưởng chi nhánh hoặc Giám đốc công ty luật nước ngoài tại Việt Nam. Quy định này vẫn bảo đảm tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài có đội ngũ luật sư nước ngoài hoạt động thực chất, phù hợp với tệp khách hàng tại Việt Nam, tránh tình trạng thành lập tổ chức chỉ mang tính hình thức, đồng thời giảm bớt rào cản gia nhập thị trường đối với các hãng luật quốc tế, đặc biệt là các hãng có quy mô vừa và nhỏ. So với quy định hiện hành, đây là phương án cân bằng hơn giữa yêu cầu quản lý nhà nước và mục tiêu tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh trong lĩnh vực dịch vụ pháp lý.

Thứ ba, cần sửa đổi khoản 3 Điều 68 theo hướng bỏ yêu cầu Trưởng chi nhánh hoặc Giám đốc công ty luật nước ngoài phải có "ít nhất hai năm liên tục hành nghề luật sư". Thay vào đó, chỉ quy định người đứng đầu phải có thời gian hành nghề luật sư từ hai năm trở lên. Việc yêu cầu người đứng đầu có kinh nghiệm hành nghề là cần thiết, bởi đây là chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, điều hành tổ chức, bảo đảm chất lượng dịch vụ pháp lý và tuân thủ pháp luật Việt Nam. Mặt khác, thời gian hành nghề từ hai năm trở lên là điều kiện phù hợp để bảo đảm người đứng đầu có sự tích lũy nhất định về chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn. Tuy nhiên, việc bổ sung tiêu chí "liên tục" lại chưa phản ánh đúng năng lực nghề nghiệp của luật sư, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động hành nghề quốc tế thường có sự luân chuyển giữa các văn phòng, các quốc gia hoặc có những khoảng gián đoạn do nghiên cứu, học tập nâng cao năng lực chuyên môn, biệt phái hoặc các lý do nghề nghiệp khác. Do đó, việc bỏ yêu cầu "liên tục" sẽ bảo đảm tính linh hoạt hơn nhưng vẫn duy trì được yêu cầu cần thiết về kinh nghiệm hành nghề của người đứng đầu tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài.

Thứ tư, cần nghiên cứu sửa đổi Điều 70 Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012) theo hướng mở rộng phạm vi hành nghề của tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam, theo đó cho phép các tổ chức này được: Cử luật sư thuộc tổ chức của mình tham gia tố tụng với tư cách người đại diện các bên trong các vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án chuyên biệt theo quy định của pháp luật về Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế. Việc mở rộng phạm vi hành nghề chỉ nên giới hạn đối với các vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án chuyên biệt, không áp dụng đối với toàn bộ hệ thống Tòa án nhân dân. Quy định này vừa bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, vừa đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam, tạo điều kiện để các nhà đầu tư trong và ngoài nước được tiếp cận dịch vụ pháp lý có chất lượng, liên tục và phù hợp với tính chất quốc tế của các giao dịch, đồng thời góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường dịch vụ pháp lý Việt Nam và tăng cường sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, kinh doanh

Cùng với đó, việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế về mặt kỹ thuật lập pháp như đã phân tích, mà quan trọng hơn là nhằm bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi của hệ thống pháp luật về luật sư và hành nghề luật sư trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế. Một khung pháp lý chặt chẽ, rõ ràng, không chồng chéo sẽ là cơ sở quan trọng để vận hành hiệu quả các thiết chế mới như Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý, bảo đảm quyền tiếp cận công lý của các chủ thể liên quan và củng cố niềm tin của nhà đầu tư, cộng đồng doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Đây chính là nền tảng để Luật Luật sư (sửa đổi) sau khi được ban hành thực sự phát huy vai trò là công cụ pháp lý thúc đẩy sự phát triển bền vững của nghề luật sư Việt Nam trong giai đoạn hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay./

---